Thema - Kortwieken

Kortwieken is een veel besproken onderwerp tegenwoordig. Ik heb hier een sterke mening over en wil die hier uitgebreid uitleggen. Ik hoop dat wanneer mensen mijn onderbouwing van mijn mening lezen zelf ook nadenken over wat ze doen, maar vooral ook waaróm ze het doen. Want mijn mening hoeft de uwe niet te zijn, maar kan misschien wel helpen een betere keuze te maken.

Wij houden papegaaien in gevangenschap en dit is een zeer egoïstische keuze. Het dier hoort niet in een kooi, op een klimboom of in de voliére, het dier hoort in de natuur. Dit besef hoort wat mij betreft in het houden van vogels voorop te staan. De papegaai leeft zijn leven zoals wij het hem dwingen te doen en logischerwijs vloeit hieruit voort, dat wij dit leven zo goed mogelijk voor hem moeten maken. Want hoe we het ook wenden of keren, een papegaai die uit het wild is gehaald, of in gevangenschap gekweekt, kan niet meer terug naar de natuur. Wilt u een papegaai geen leven in gevangenschap aandoen, koop er dan geen!

Oke, de papegaai leeft dus in gevangenschap omdat de mens dit wil. De mens is degene die de keuze maakt het dier te houden in een omgeving die nooit toereikend zal zijn. Dat wil niet zeggen dat de papegaai per definitie een slecht leven zal hebben. Hun aanpassingsvermogen is enorm. Ik laat hierbij wildvang buiten beschouwing, die kunnen slechts in zeer uitzonderlijke gevallen met de gevangenneming omgaan. In de rest van mijn verhaal heb ik het dus over in gevangenschap gekweekte papegaaien. In ieder geval, wat ik wilde zeggen, een papegaai in gevangenschap hoeft geen slecht leven te hebben. Voeding, huisvesting en omgang kunnen zo afgestemd worden, dat de papegaai een leven als huisdier kan slijten en hier zelf goed mee om kan gaan. Ik denk dat wanneer je papegaai in goede gezondheid, zonder zich te plukken en met normaal actief gedrag oud word, dat je vogel een goed leven heeft gehad.

Echter, ik vind, dat wanneer mensen kiezen om een papegaai als huisdier te gaan houden, dan kiezen ze voor een PAPEGAAI. Dit klinkt misschien stom, maar het is de kern van mijn betoog. Wanneer je kiest voor een papegaai, kies je immers voor een bepaald dier, dat bepaald gedrag vertoont, een bepaalde lichaamsvorm en functie heeft en wat een bepaalde verzorging daarvoor nodig heeft. In een paar woorden beschreven wat een papegaai is? Een papegaai is een zaad/vruchten/noten etende vogel, die in verschillende vormen van sociaal contact een vliegend, klimmend en op de grond naar eten zoekend leven lijdt wanneer het dier in het wild zou leven. Ik denk dat ik hiermee alle soorten papegaaien heb omvat. En wat valt nou op? Het voedingsaspect wordt in gevangenschap over het algemeen door welwillende baasjes wel gepoogd in te voldoen. Ook huisvesting komt vaak een heel eind. Sociaal contact is bij vogels die alleen gehouden worden misschien een lastige, maar tamme vogels hechten zich ook aan de eigenaar en halen daar hun sociale contact uit. Maar dan dat vliegen... Dat stukje van de papegaai komt in het geding wanneer de schaar wordt gepakt om te kortwieken.

Wat is de reden dat een papegaai in het wild vliegt? Kortweg, twee redenen, namelijk voedsel/water zoeken en vluchten.
Voor het zoeken van voedsel en water heeft de papegaai in huis zijn vleugels niet meer nodig. De voerbakjes zijn 24 uur per dag binnen handbereik voor de vogel. Vluchten hoeft de vogel in principe ook niet meer, want de mens zorgt voor zijn veiligheid. Maar hier schuilt wel een addertje onder het gras. Wij ménsen weten immers wel dat het vluchten niet meer nodig is, maar dat wil niet zeggen dat de papegaai dit weet en accepteerd. De papegaai is een prooidier en in het wild is zijn kans op overleven nul komma nul wanneer het dier niet vluchten kan. Een papegaai die niet kan vliegen is een dooie papegaai. En de papegaai die weet dat! Zijn hele gedrag is aangepast op kunnen vluchten wanneer er gevaar dreigt. En wanneer het dier niet meer kan vluchten, dan verliest het de controle over zijn eigen leven of dood. Een gekortwiekte papegaai in huis of los buiten is zichzelf altijd bewust van het feit dat hij niet kan vluchten. Dit betekend altijd stress voor het dier. Dit hoeft niet aan de buitenkant zichtbaar te zijn, maar dat kan wel. Onrustig gedrag, angstig gedrag of apathie kunnen hier uiting aan geven. Zie je niets aan de papegaai (en dit kan aan de ontvanger liggen, als mens is waarnemen en interperteren van gedrag zeer moeilijk!) dan kan de stress zeker toch aanwezig zijn. Verhoogde spiegels van bepaalde hormonen en bijvoorbeeld een verhoogde hartslag wijzen hierop.

Sommigen beweren dat het in blinde paniek wegvluchten een groot gevaar is voor de huiskamerpapegaai en dat het dier hiervoor in bescherming moet worden genomen. Voor individuen die dit daadwerkelijk laten zien geldt wat mij betrefd dan de uitzondering die verder hieronder ook voor de lomperikken wordt beschreven. Maar ik moet de eerste nog tegenkomen. Want wat betekend in blinde paniek wegvluchten voor een papegaai in het wild? Pats, boem tegen een boom en dood is hij. In blinde paniek wegvluchten is het dier net zo goed ten dode opgeschreven als wanneer hij niet vluchten kan. Een vlucht gebeurd berekend, een vlucht gebeurd in bewustzijn. Tijdens het vluchten let de papegaai dondersgoed op waar hij heen vliegt. In alle jaren dat ik vogels heb en dat ik mensen met ongekortwiekte vogels ken heb ik nog nooit uit de eerste hand verhalen gehoord van een papegaai die schrok en zich tegen een muur of kast doodvloog of verwonde.

Ik heb ook een theoretisch stuk geschreven over stress. Hoe het veroorzaakt wordt en wat de effecten ervan zijn. Ik heb geprobeert dit stuk simpel en begrijpelijk te houden, maar ik hoop dat dit mensen doet beseffen hoe het werkt. Misschien dat u met deze theoretische kennis beter begrijpt hoe uw papegaai dingen ervaart en hoe hij stress uit.

Terug naar mijn opmerking "wanneer mensen kiezen om een papegaai als huisdier te gaan houden, dan kiezen ze voor een PAPEGAAI". Wat bedoel ik hier nou mee? Nou, als mensen voor een papegaai kiezen, dan kiezen ze dus voor het vluchtende prooidier. Dat is hun eigen keuze! De mens is van te voren degene die weet wat hij in huis haalt en degene die dus kan beoordelen of dat het dier in zijn leven en leefomgeving past. De mens kan beoordelen of de papegaai, binnen de grenzen van gevangenschap, ook papegaai kan zijn.

Naar mijn mening is het zo dat wanneer een papegaai niet met zijn vleugels en zijn vlieggedrag in het leven en de leefomgeving van de mens past, dat de mens simpelweg geen papegaai moet nemen.
En het feit dat sommige lezers dit nu als harde onsympatieke opmerking vinden overkomen, zegt iets over de geaccepteerdheid dat het altijd het dier moet zijn die inlevert voor het plezier en gemak van de mens. Dat het feit dat het geaccpeteerd word dat papegaaien als huisdier worden gehouden, direct ook goedmaakt, dat de mens de papegaai gaat aanpassen op het leven en de leefomgeving van de mens, in plaats van andersom.

Toch zijn er uitzonderingen, zo is het leven. Soms, dan heiligt het doel de middelen. Soms is het voor de papegaai, op lange termijn beter om een periode zijn vliegvermogen te verliezen. Er zijn vele voorbeelden te noemen van situaties die het noodzakelijk voor het welzijn van de papegaai maken om het vliegvermogen te ontnemen. In sommige gevallen moet het dier zich gedwongen aanpassen aan een situatie, wat niet lukt wanneer het dier nog kan vliegen. Deze situaties zijn zeldzaam, zeer verschillend en er moet per situatie altijd zeer kritisch bekeken worden of het kortwieken werkelijk bijdraagt aan een verbetering, of er nog andere opties zijn en het allerbelangrijkste, wat er naast het kortwieken moet gebeuren om die verbetering tot stand te laten komen.

Voorbeelden van dit soort situaties zijn bijvoorbeeld het toevoegen van een gezinslid (partner of kind bijvoorbeeld), het wegvallen van een vertrouwde situatie en het aanpassen aan de nieuwe, bijvoorbeeld na overlijden van de eigenaar en het verhuizen naar een nieuwe eigenaar of het aanpassen aan een leven in een kleinere, andere leefomgeving, bijvoorbeeld wanneer een natuurbroedvogel in de huiskamer terecht komt.

Kortwieken kan in zulk soort situaties ervoor zorgen dat de vogel bepaald gedrag niet kan vertonen en een bepaalde mate van afhankelijkheid krijgt van de mens. Een gekortwiekte vogel is immers van de mens afhankelijk om afstanden te overbruggen.
Wat echter heel belangrijk is, is dat naast het kortwieken er ook andere stappen ondernomen moeten worden om het gedrag van de papegaai te veranderen. Wanneer een nieuwe partner bijvoorbeel niet geaccpeteerd wordt, dan moet er naast kortwieken ook gewerkt worden aan de relatie tussen deze partner en de papegaai. Wanneer een natuurbroed in de huiskamer terecht komt, dan moet er naast kortwieken ook gewerkt worden aan het opbouwen van een band. Wanneer een papegaai moet wennen aan nieuwe eigenaren, omdat de oude eigenaar overleden is, dan moeten die nieuwe eigenaren zich inzetten voor het winnen van het vertrouwen van de papegaai. Wanneer dit niet zou gebeuren is het kortwieken zinloos en absoluut niet in het belang van de papegaai.

Er zijn nog wel enkele uitzonderingen te bedenken. Sommige individuele papegaaien zijn enorm lomp en onhandig. Sommige individuen leren nooit dat je niet door een raam kan vliegen, waar ze kunnen landen en hoe ze moeten sturen langs meubels. Deze individuen kunnen beter af zijn wanneer hun vliegvermogen beperkt wordt, zodat ze zich niet verwonden. Interesant kan natuurlijk wel zijn om per individu uit te zoeken hoe veel (of beter gezegd hoe weinig) inperking al het gewenste resultaat geeft en of het vliegvermogen weer langzaam opgebouwd kan worden. En zo zullen er wel meer uitzonderingen mogelijk kunnen zijn.

Maar er zijn ook redenen die ik onacceptabel vind om de papegaai te kortwieken. Een hele belangrijke is het los mee naar buiten nemen (en herrinner u, mijn mening hoeft de uwe niet te zijn, maar tenslotte schrijf ik hier mijn eigen mening, dus hier is hij). Er zijn meerdere alternatieven om de papegaai frisse lucht en een blik in het buitenleven te geven, zodat kortwieken totaal overbodig is.
Een papegaai kan in een kooi of voliére in de tuin of balkon van de buitenlucht genieten. Wij hebben bijvoorbeeld een oude kooi op het balkon staan voor Kæla en ik ken mensen die prachtige buitenvoliéres hebben gemaakt waar de papegaaien met goed weer in kunnen. Op die manier kunnen ze veilig en zelfs ook zonder toezicht (als de omgeving zich ervoor leent, dus niet wanneer de buurt wemelt van de katten oid) buiten zijn. In de kooi of voliére kunnen natuurlijk speeltjes, voer en water. Met een beetje creativiteit zorgt de eigenaar ervoor dat er altijd een schaduwplekje is, zodat de vogel uit de zon kan. Wanneer het een voliére betreft waar de vogels ook in afwezigheid van de eigenaar veilig in kunnen, dan is een schuilplekje tegen de regen ook verstandig.

Wil je de papegaai ook eens buiten de tuin/balkon mee, dan zijn er diverse modellen tuigjes verkrijgbaar. Niet elke papegaai accepteerd een tuigje, maar met oefening kun je een heel eind komen. Accepteerd de papegaai het tuigje, dan kan je hem overal mee naar toe nemen. Enige waarschuwing is wel geboden! Sommige papegaaien zijn slim en sterk genoeg om de sluitingen door te bijten of open te krijgen! Let hier heel goed op!

Accepteerd uw papegaai geen tuigje en wilt u hem toch eens mee als u bij uw moeder in de tuin koffie gaat drinken, dan kan een kleine reiskooi een leuke optie zijn. Een klein model hondenbench leent zich hier bijvoorbeeld uitstekend voor. Voor kleine vogels kan een kleine kooi prima werken. Ben je op visite binnen en zijn de ramen dicht, dan kan de vogel op het visite-adres natuurlijk ook los. De kooi is ook best handig voor poepjes, die komen nu niet op je trui!

Als bezwaar kun je hier aanvoeren dat de vogel in kooi, voliére, tuigje of reiskooi niet zoveel bewegingsvrijheid heeft als wanneer hij los is. Dat klopt natuurlijk. Maar je kunt jezelf afvragen wat voor de papegaai fijner is. 12 maanden per jaar dagelijks binnenshuis (of in de voliére als die groot genoeg is) kunnen vliegen en bij buiten zijn niet alle ruimte hebben. Of 12 maanden per jaar niet kunnen vliegen, zodat de vogel enkele maanden per jaar een klein dagdeel buiten los kan zitten, maar verder feitelijk nog weinig bewegingsvrijheid heeft. Naar mijn mening heeft een gekortwiekte papegaai op een standaard net zo weinig bewegingsruimte als een papegaai in een kooi. Een papegaai die op de grond mag/moet lopen als bewegingsvrijheid zal zich daar over het algemeen, gezien zijn prooidier achtergrond niet bepaald prettig voelen.

En ook geld er nog, dat een gekortwiekte papegaai zeker nog weg kan vliegen. Een doorgekomen pen, een zuchtje wind, termiek. Voor je het weet is je vogel weg. Ik zou zelf absoluut dat risoco niet willen lopen, maar mocht u dat wel doen, controleer dan ELKE keer voordat u de vogel mee naar buiten neemt of er nieuwe pennen groeien en controleer in huis regelmatig of de papegaai niet door spierkracht zijn beperking aan het compenseren is!

Ik herhaal echter, dat ook gekortwiekte vogels regelmatig wegvliegen. Ook op speciale papegaaienwandelingen verdwijnen elke keer papegaaien en parkieten in het luchtruim. En dan is het maar te hopen voor u dat u de vogel terugvind en voor de vogel dat hem geen hongerdood of dood door roofvogels/kraaien wacht.

Het lijkt me vrij duidelijk dat ik het er ook niet mee eens ben dat papegaaien gekortwiekt worden zodat het raam in de zomer open kan (u kunt een hor maken), omdat de kleine de deur dicht vergeet te doen (u laat de vogel alleen op veilige momenten uit de kooi, is dit te weinig dan zou u geen papegaai moeten hebben), omdat u ook een hond heeft (dat had u eerder moeten bedenken, daar hoeft de papegaai niet de dupe van te worden), of wat voor zulks reden dan ook. In negen van de tien gevallen is er een simpele voor de hand liggende oplossing die wél in het belang van de papegaai is en in sommige gevallen is het tiende geval zou de papegaai niet gehouden moeten worden (lees: in eerste instantie al niet aangeschaft). Het siert de mens niet, dat er liever voor een oplossing wordt gekozen die het dier beperkt, dan een oplossing die de mens beperkt. Helaas is dit niet alleen voor papegaaien zo, maar geld dit voor alle dieren die de mens wil houden.

Heeft u een probleem met uw papegaai, waarvoor kortwieken een oplossing lijkt, of u heeft uw papegaai al gekortwiekt maar u wil naar andere oplossingen kijken, ik help u graag met het bedenken van een oplossing! Stuur een email naar karin@karinskromsnavels.nl  en ik zal mijn best doen u te helpen.

Ook voor andere vragen omtrent kortwieken, opvoeding of gedragsproblemen kunt u emailen. Ik zal mijn best doen u met mijn kennis te helpen en wanneer ik u niet kan helpen, kan ik u misschien doorverwijzen naar andere experts.